Zgłoszenie
Zaczynasz od pytania, nie od diagnozy
Możesz zgłosić się dlatego, że podejrzewasz ADHD lub autyzm, ale nie musisz wiedzieć, czego szukasz. Powodem mogą być przeciążenie, trudności z koncentracją, organizacją, relacjami, regulacją emocji, nadwrażliwość sensoryczna czy wieloletnie poczucie niedopasowania.
Jak się przygotować?
O co mogę zapytać specjalistę?
Historia życia
Rozmowa i szczegółowy wywiad
Specjalista pyta o obecne funkcjonowanie, ale również o wcześniejsze etapy życia. W przypadku neuroróżnorodności szczególnie ważne są dzieciństwo i okres szkolny.
Mogą pojawić się pytania o naukę, relacje z rówieśnikami, zainteresowania, koncentrację, impulsywność, potrzebę rutyny, reakcje na zmiany, sensorykę, emocje czy strategie radzenia sobie.
Jak się przygotować?
O co mogę zapytać specjalistę?
Dobór narzędzi
Narzędzia dobierane do hipotez
Narzędzia nie powinny być punktem wyjścia procesu. Specjalista najpierw zbiera informacje, formułuje robocze hipotezy i dopiero wtedy dobiera metody, które pomogą odpowiedzieć na konkretne pytania. W zależności od tego, czego dotyczy diagnoza, stosuje się inne narzędzia. Przy ADHD mogą to być wywiady diagnostyczne i kwestionariusze dotyczące objawów obecnie i w dzieciństwie. Przy diagnozie autyzmu proces może obejmować bardziej szczegółowy wywiad rozwojowy, obserwację kliniczną i standaryzowane narzędzia.
Jak się przygotować?
O co mogę zapytać specjalistę?
Od początku procesu
Hipotezy i diagnoza różnicowa
Diagnoza różnicowa nie jest ostatnim etapem. Już od pierwszej rozmowy specjalista sprawdza, czy obserwowane trudności mogą wynikać z ADHD lub autyzmu, ale też czy lepiej wyjaśnia je coś innego — albo czy kilka rzeczy występuje jednocześnie.
Problemy z koncentracją mogą pojawiać się przy ADHD, ale również m.in. przy depresji, zaburzeniach lękowych, doświadczeniach traumatycznych, problemach ze snem czy niektórych chorobach somatycznych. ADHD i autyzm mogą też współwystępować, podobnie jak inne trudności.
Jej zadaniem jest sprawdzić różne możliwe wyjaśnienia i zobaczyć, które najlepiej opisują Twoje funkcjonowanie.
Jak się przygotować?
O co mogę zapytać specjalistę?
Ocena medyczna
Konsultacja lekarska / psychiatryczna
Nie należy zakładać, że po części psychologicznej każda osoba zawsze i automatycznie idzie do psychiatry. Ścieżka zależy m.in. od kraju, placówki, wieku, celu diagnozy oraz tego, kto prowadzi cały proces.
W Polsce w diagnostyce osób dorosłych część psychologiczna i lekarska bywają rozdzielone: psycholog może prowadzić rozbudowaną ocenę psychologiczną, a lekarz psychiatra dokonuje oceny medycznej, uwzględnia inne zaburzenia i — jeśli jest to potrzebne — zajmuje się leczeniem farmakologicznym. Lekarz może również uznać, że potrzebne są dodatkowe badania lub konsultacje.
Jak się przygotować?
O co mogę zapytać specjalistę?
Informacja zwrotna
Omówienie wyników
Diagnoza nie powinna kończyć się wręczeniem kartki z nazwą rozpoznania. Dobre spotkanie podsumowujące pomaga zrozumieć, co właściwie wykazał proces i jak wnioski odnoszą się do Twojego życia.
- Co właściwie wykazała diagnoza?
- Co przemawia za rozpoznaniem, a co przeciw?
- Jak moje cechy wpływają na codzienne życie?
- Jakie są moje zasoby?
- Co mogę zrobić dalej?
Jak się przygotować?
O co mogę zapytać specjalistę?
Co dalej?
Opinia / rozpoznanie i zalecenia
W zależności od miejsca i rodzaju procesu możesz otrzymać pisemną opinię psychologiczną, dokumentację medyczną lub formalne rozpoznanie. Warto przed rozpoczęciem diagnozy zapytać, jaki dokładnie dokument otrzymasz i do czego może być wykorzystany.
W zaleceniach mogą znaleźć się m.in. psychoedukacja, dostosowania w pracy lub nauce, psychoterapia albo inne formy wsparcia, konsultacja psychiatryczna, farmakoterapia w ADHD, wsparcie dotyczące sensoryki czy dalsza diagnostyka.
Jak się przygotować?
O co mogę zapytać specjalistę?
Najważniejsze
Diagnoza nie zawsze jest linią prostą.
Nie każda diagnoza wygląda tak samo. Czasami wystarczą 2–3 spotkania, innym razem proces trwa dłużej. Czasami ktoś zgłasza się z podejrzeniem ADHD, a w trakcie diagnostyki pojawia się pytanie o autyzm — albo odwrotnie. Bywa też, że diagnoza nie potwierdza pierwotnego przypuszczenia.
Celem dobrej diagnostyki nie powinno być „zdobycie etykiety”, ale możliwie dokładne zrozumienie sposobu funkcjonowania danej osoby.Przejdź do bazy specjalistów →